Vechten, Vluchten of beVriezen, als het spannend is? - STERK naar je WERK

Vechten, Vluchten of beVriezen, als het spannend is?

Deel dit artikel

Deel op email
Deel op linkedin
Deel op facebook

Ed werkt in de ICT bij een grote organisatie. Bij de start van onze derde coachsessie vroeg ik hoe het met hem ging. Hij antwoordde letterlijk; ‘Ik heb de afgelopen weken regelmatig aan je moeten denken. Dat kleine vrouwtje heeft behoorlijk wat in beweging gezet bij mij.’ 

Kijk, en daar wordt ik nou blij van! Zo’n recht-toe-recht-aan Amsterdammer, die al na drie gesprekken met mij aan alles voelt dat dingen aan het veranderen zijn.
In dit artikel vertel ik je welke inzichten bij Ed tot innerlijke transformatie leidde.
En ja, zijn ervaring gaat ook over jou!

Geen controle
In bijna alle coachtrajecten en intervisiegroepen die ik begeleid, komt het aan bod: mensen doen hele gekke dingen, wanneer je in een ongemakkelijke of spannende situatie zit.

Denk aan overleggen, opdrachten, gesprek met je team. Alle interacties waarin jij je niet comfortabel voelt. Die je onzeker maken. Bang om ‘niet goed genoeg’ te zijn. Angst dat je ‘door de mand valt’. 

En precies in die angstige situaties heb je de boel niet meer onder controle. Je brein gaat letterlijk met je aan de haal! 

De werking van het menselijk brein is zeer complex. Zo zijn er drie lagen in het brein, die met elkaar samenwerken wanneer je  verandering wilt realiseren.

  • Menselijk brein (neocortex)
    Dit is de cognitieve laag. Bij de mens sterk ontwikkeld en regelt empathie, intellect, leervermogen, taal, fantasie, creatie, spiritualiteit, bewustzijn en ethisch besef. Hier zit het ‘denken’. Hier zit het bewuste gedrag. Hier neem je waar, reflecteer je en maak je keuzes. Met dit deel van je brein leer je nieuw gedrag aan. Dat duurt 30-45 dagen.

  • Zoogdierenbrein (limbische systeem)
    Deze laag is verantwoordelijk voor je emotie, motivatie, geheugen. Hier zijn je herinneringen opgeslagen, je verleden. Hier is jouw script ontstaan, jouw ego. Hier is de basis gelegd voor jouw zijn, jouw handelen, inclusief jouw overlevingsstrategieën. Hier komt automatisch gedrag uit voort. Hier zit het ‘doen’.

  • Reptielenbrein (hersenstam en cerebellum)
    Dit oerbrein is het oudste deel van ons brein, 500 miljoen jaar oud!  Het diep ingebedde, primitieve reptielenbrein regelt primaire functies, instinct, territorium bewaken, overleving. Dit deel van je brein regelt hoe jij op gevaar reageert:  vechten, vluchten of bevriezen (fight, flight, freeze). Hier zit het ‘overleven’


Vechten, Vluchten, beVriezen
Vanuit de allervroegste ervaringen in ons leven, heeft ieder mens heeft een instinctieve voorkeursreactie ontwikkelt, hoe je het beste kunt handelen in ‘gevaarlijke’ situaties.

Bij Ed is het vechten. Bij mij is dat vluchten. En wat is het bij jou? 

Oké, het woord gevaar heeft nu een andere lading dan 500 miljoen jaar geleden. We staan niet meer in een berenvel gehuld, met een knuppel in de hand om ons te verdedigen tegen een gevaarlijke sabeltandtijger. Of hard wegrennen voor een grote beer. Dus de begrippen vechten, vluchten en bevriezen hebben een andere betekenis in onze huidige samenleving.

Maar waarschijnlijk voelt het soms wel als vechten, wanneer je voor jezelf op wilt komen. Of wil je het liefst wegvluchten voor de presentatie aan de stuurgroep?
Denk eens aan wanneer er gedoe is in je team. Of dat gesprek met je opdrachtgever, die maar niet wil snappen dat hij een beter resultaat krijgt met jouw oplossing.

Als ‘vechten’ jouw voorkeursreactie is dan ga je waarschijnlijk harder praten. Gebruikt veel woorden, zoekt  krachtmiddelen en je wordt drammerig. Je blijft tegen die betonnen muur aan duwen en ziet niet eens meer dat je er misschien ook wel omheen kan lopen.

Is ‘vluchten’ jouw automatische reactie, dan maak je klein. Door naar achteren te schuiven, uit het zicht. Of zoals een projectmanager mij vertelde, je letterlijk fysiek kleiner te maken, voorover en schouders naar beneden. 

En dan is er nog ‘bevriezen’. Denk aan ‘ik klapte gewoon dicht’ of ‘ik hield mijn mond maar’. De uitdrukking is niet voor niets: met je mond vol tanden staan, ‘ik kon geen woord meer uitbrengen’

Te slim af zijn
Toen Ed zich bewust werd van de werking van het reptielenbrein, werd hem veel duidelijk. Zijn automatische reactie was: ‘vechten‘. Wanneer hij in een spannende situatie zat, gebruikte hij veel woorden. Steeds meer en harder praten.
Maar hij liet ook vluchtgedrag zien: ongemakkelijke reacties weglachen, geintjes maken.
Alles om maar te vermijden dat hij moest toegeven dat hij iets niet wist, of niet kon. 

En het vervelende is dat het reptielenbrein dit allemaal automatisch voor je regelt. Het onthoudt niets en denkt niet na. De enige manier om het heft in eigen hand te nemen, is je bewust te zijn dat dit oerbrein bestaat. En je te realiseren hoe geraffineerd het werkt.

Wanneer je dat erkent, ga je de situaties herkennen én je weet jouw voorkeursgedrag is. Met dat inzicht, kon Ed de volgende stap maken en leerde hij hoe hij zijn reptielenbrein te slim af kan zijn. 

En jij?
Net als Ed, kun ook jij leren hoe je die automatische reactie kunt omzetten naar meer effectief gedrag. 
Wil jij invloed nemen op ongemakkelijke situaties?
En voorgoed afrekenen met inefficiënte en vermoeiende gedragspatronen? 

In de gratis InspiratieSessie neem ik graag de tijd voor je om samen te verkennen wat jouw uitdagingen zijn én waar jij kunt groeien. Zodat ook jij op ontspannen manier en effectief je projecten gaat leiden.


Warme groet,

Ilia Dieprink
Coach voor Projectprofessionals

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

STERK naar je WERK draait op SYS PlatformSYS Platform - Websites voor coaches